Kerstmis in oktober

By 8 oktober, 2020Overig

De geboorte van het kindeke Jezus laat nog enkele maanden op zich wachten, maar ik zit al met een kerstboom in mijn hoofd.

Ik heb het over ondernemingen waar het van wemelt in het MKB. Breed van onderen, smal van boven. Zo smal dat slechts de directeur een blik op de bedrijfsomgeving is gegund. Hij of zij geeft leiding aan een werkfabriek waarvan de schoorsteen doorlopend branden moet.

Ik noem dergelijke bedrijven gesloten systemen. Het zijn naar binnen gekeerde organisaties die zeggen aan innovatie te doen, maar dat begrip halsstarrig blijven verwarren met optimalisatie.

De laatste betreft het sneller, beter of goedkoper produceren van een dienst of product. Op het eind van een optimalisatietraject kun je nauwkeurig meten of de systemen er inderdaad in kwaliteit op vooruit zijn gegaan.

Het effect van innovatie is veel lastiger meetbaar. De uitkomst zou zelfs wel eens heel anders kunnen zijn dan wat oorspronkelijk de bedoeling was en toch volledig voldoen.

Bedrijvenfilosoof Ben Kuiken legt dit uit. Een volledig gedemonteerd vliegtuig in elkaar zetten is een voorbeeld van een gecompliceerd probleem, stelt hij vast. Gecompliceerde zaken ben je de baas of niet. Tussen goed en fout zit heel weinig licht. Of om in de beeldspraak van Kuiken te blijven, dat vliegtuig kan uiteindelijk vliegen of niet. Dat is toch de ultieme test.

Complexe problemen hebben die beperking niet. Goed of fout staan bij complexe problemen niet als scherpe tegenstellingen tegenover elkaar. Een olifant mag ook een tijger of een buffel worden, als op dat moment dit het beste werkt. Resultaten liggen bij complexe problemen nu eenmaal niet vast. Misschien dat daarom complexe problemen wel zo ingewikkeld zijn.

Optimalisatie kwalificeert Kuiken als het oplossen van een gecompliceerd probleem. Daarentegen is innovatie buitengewoon complex. Van innovatie is pas sprake als de functionaliteiten van een systeem veranderen. Als een vliegtuig ook verticaal kan landen en stijgen bijvoorbeeld, zodat het dan ook midden in de rimboe een functie heeft. Maar of die strategie succesvol wordt, zal pas na lange tijd kunnen worden vastgesteld.

De kerstbomen in het MKB kunnen niet of nauwelijks innoveren. Die denkkracht hebben zij eenvoudigweg niet. Springen naar een volgende S-curve is er voor hen niet bij.

Als de markt fundamentele veranderingen ondergaat, worden die hooguit door de directeur opgemerkt. Die persoon is dan de helft van zijn tijd bezig om daar zelf vorm aan te geven, zodat hij de andere helft ruimte heeft om zijn manschappen ervan te overtuigen dat het toch echt anders moet (die dan vervolgens weer aangeven dat het niet zal gaan werken).

Gesloten systemen worden niet groter dan 35-50 man. Daarna vallen zij ten prooi aan grotere concurrenten die wel raad weten met zo’n vette kalkoen. Eten of gegeten worden, ook dat is kerstmis in oktober.

Werk ze,

Rolf Baarda

Leave a Reply